@article { RELT007-001,
	year = {2011},
	title = {Laseraltimetrie en de kartering van Celtic Fields in de Belgische Kempen: mogelijkheden en toekomstperspectieven
},
	publisher = {VIOE},
	volume = {7},
	journal = {Relicta, Archeologie, Monumenten- en Landschapsonderzoek in Vlaanderen},
	pages = {11--36},
	url = {https://doi.org/10.55465/JWJI4435},
	abstract = {In dit artikel worden de mogelijkheden onderzocht van het gebruik van laseraltimetrische opnames, meer bepaald het Digitaal Hoogtemodel Vlaanderen (DHMV), voor de kartering van zogenaamde Celtic Fields in de Belgische Kempen. Op initiatief van het Gallo-Romeins Museum in Tongeren werd een eerste analyse uitgevoerd in het kader van een masterproef aan de VUB, met gebruik van het ‘standaard’ gefilterde DHMV. Het toonde duidelijk het grote potentieel aan van dit instrument voor de detectie van Celtic Fields in bosgebieden. Geïnspireerd door dit resultaat werd een meer gedetailleerde analyse uitgevoerd aan de hand van het ongefilterde brondatabestand van het DHMV, waarvan de resolutie ongeveer 5 maal hoger is. De analyses en visualisaties van beide datasets werden uitgevoerd door het Vlaams Instituut voor het Onroerend Erfgoed (VIOE).
Het hier besproken studiegebied is de regio van het Kempisch Plateau en het hierbij aansluitend gebied ten noorden (Bocholt-Kaulille, Overpelt, Lommel, Neerpelt & Peer). Binnen deze regio werden enkele zoekzones geselecteerd op basis van enerzijds al gekende Celtic Fields, en anderzijds de mogelijkheden van deze zones om goed bewaarde Celtic Fields te bevatten. Wat dit laatste betreft werd gezocht naar historisch stabiele bosgebieden.
Deze bijdrage bespreekt de resultaten van deze analyse voor drie Celtic Field-complexen: Ophovener- Muisvennerheide, Kolisbos en Lindelse Heide/Holven. We vergelijken hierbij telkens de resultaten van de DHM-analyses met de gekende archeologische gegevens en met sporen zichtbaar op luchtfoto’s.
Eerst wordt een korte stand van zaken gegeven van het onderzoek naar Celtic Fields in Noordwest-Europa en in Vlaanderen. Daarna volgt een overzicht van de huidige inzichten in de ontstaansontwikkeling, chronologie en morfologie van Celtic Field-complexen, vooral aan de hand van onderzoek uit buurlanden. Vervolgens wordt kort het gebruik van laseraltimetrie bij het archeologisch prospectieonderzoek toegelicht, en dit binnen de internationale context en in Vlaanderen. Tegen deze achtergrond worden verder de doelstellingen, methodologie en resultaten van het gevoerde onderzoek gepresenteerd.},
	keywords = {},
	author = {Creemers, , Guido and Meylemans, , Erwin and Paesen, , Joyce and De Bie, , Marc}
}

@article { RELT007-002,
	year = {2011},
	title = {Middeleeuws leer voor het voetlicht. Schoenen en andere leervondsten uit archeologisch onderzoek op de Grote Markt in Dendermonde (prov. Oost-Vlaanderen)},
	publisher = {VIOE},
	volume = {7},
	journal = {Relicta, Archeologie, Monumenten- en Landschapsonderzoek in Vlaanderen},
	pages = {37--66},
	url = {https://doi.org/10.55465/FKDH4647},
	abstract = {In het kader van de heraanleg van de Dendermondse Grote Markt, ging in 2002-2003 een preventief archeologisch onderzoek door op het tracé van de geplande rioleringswerken. Hiervoor nam het stadsbestuur een archeoloog en vier technici in dienst. Het toenmalige Instituut voor het Archeologisch Patrimonium (nu VIOE) en de provinciale dienst Monumentenzorg en Cultuurpatrimonium stonden in voor de wetenschappelijke begeleiding.\nDeze bijdrage omvat de studie van de leerresten die tijdens het onderzoek op de Dendermondse Grote Markt aan het licht kwamen. In elf van de vijftien sleuven (totale oppervlakte: 280 m²) werden middeleeuwse leerresten aangetroffen. Het gaat vooral om resten van schoenen en riemen. Bij het schoeisel zien we vooral varianten van het basistype enkelriemschoen. Naast schoenen die gesloten werden met enkelriemen zijn er twee individuen zonder specifieke sluiting aangetroffen.\nDeze studie geeft eerst de verschillende groepen en hun morfologische en technische kenmerken weer, waarbij ook gekeken wordt naar binnen- en buitenlands vergelijkingsmateriaal. Op basis van parallellen met andere vindplaatsen wordt vervolgens een datering voor de leervondsten geformuleerd. Tot slot volgt een interpretatie van de leervondsten binnen de chronologie van de site en wordt er voor bepaalde significante leerresten nagegaan of ze kunnen gelinkt worden aan specifieke leerverwerkingsactiviteiten. Hierbij leveren een aantal historische bronnen uit andere steden bijkomende informatie, onder meer over de organisatie en de aard van het werk van de schoenmakers enerzijds en de schoenlappers/oud-schoenmakers anderzijds.},
	keywords = {},
	author = {Moens, , Jan}
}

@article { RELT007-003,
	year = {2011},
	title = {Baksteen en boomringen: een verfijnde bouwchronologie van het hallenkoor van de Onze-Lieve-Vrouwkerk te Damme (prov. West-Vlaanderen)},
	publisher = {VIOE},
	volume = {7},
	journal = {Relicta, Archeologie, Monumenten- en Landschapsonderzoek in Vlaanderen},
	pages = {67--100},
	url = {https://doi.org/10.55465/KBRS3069},
	abstract = {De Onze-Lieve-Vrouwhemelvaartkerk (OLV-kerk) in Damme is een sleutelmonument voor de baksteenarchitectuur in Vlaanderen. Traditioneel geldt ze als een goed voorbeeld van de evolutie van de laatmiddeleeuwse kerkbouw in het kustgebied. Die sloot aanvankelijk aan op de zogenaamde Scheldegotiek  maar evolueerde naar een meer zelfstandige architectuur, gekenmerkt door een toenemend gebruik van het bouwmateriaal baksteen en een voorliefde voor een bijzonder kerktype, de hallenkerk. Het koor van de OLV-kerk in Damme staat sinds lang bekend als het oudste voorbeeld van dit kerktype in de Vlaamse kuststreek  en geldt daardoor als het vertrekpunt voor vergelijkend bouwhistorisch onderzoek naar hallenkerken en middeleeuwse baksteenarchitectuur. Een gedetailleerde beschrijving alsook een precieze datering en bouwfasering van het hallenkoor zijn dus cruciaal voor wetenschappelijk onderbouwd onderzoek naar parallellen in baksteenarchitectuur, de opbouw van chronologisch-typologische verbanden en een precieze situering van het hallenkoor in de toenmalige architectuurhistorische context.\nDit artikel toont dat de geïntegreerde aanpak van dendrochronologisch en bouwhistorisch onderzoek leidde tot een herziene datering en fasering van het hallenkoor. Dankzij de berekening van spinthoutmarges werd een nauw tijdsinterval bekomen voor de opeenvolgende bouwactiviteiten, waardoor de OLV-kerk in een nieuw perspectief kan worden geplaatst, zowel wat de eigenlijke kerk als de toenmalige historische context betreft.},
	keywords = {},
	author = {Debonne, , Vincent and Haneca, , Kristof}
}

@article { RELT007-004,
	year = {2011},
	title = {Afval van schoenlappers/oud-schoenmakers en versleten schoeisel uit Ninove (prov. Oost-Vlaanderen)},
	publisher = {VIOE},
	volume = {7},
	journal = {Relicta, Archeologie, Monumenten- en Landschapsonderzoek in Vlaanderen},
	pages = {101--120},
	url = {https://doi.org/10.55465/PLEZ2270},
	abstract = {De klemtoon van deze bijdrage ligt op de studie van een hoeveelheid leerresten aangetroffen op de Ninoofse Graanmarkt naar aanleiding van grootschalige infrastructuurwerken in 2009. Ninove is gelegen in het zuidoosten van de provincie Oost-Vlaanderen in de Dendervallei. De Graanmarkt zelf situeert zich op de westelijke flank van de vallei en wordt omsloten door een historische Denderarm in het zuiden en een bijriviertje van de Dender, de thans overwelfde Beverbeek, in het noorden en het oosten. Enkel de westelijke helft van de markt valt samen met de historische Graanmarkt. Het oostelijke deel van het huidige marktplein vormde in de middeleeuwen de Varkensmarkt. Een groot deel van de Graanmarkt werd ingenomen door de graanhal waarvan de oudste vermelding teruggaat tot 1334. Hoewel in de graanhal in hoofdzaak graan werd gestockeerd en laken verhandeld, waren dit niet de enige activiteiten die er plaatsvonden. Vanaf 1367 werd er ook recht gesproken en in de 18de en 19de eeuw gebruikten soldaten haar als verblijfplaats en fungeerde ze als opslagruimte voor hooi en stro. Tegen het midden van de 19de eeuw zou de graanhal volledig uit het straatbeeld verdwenen zijn.\nHet onderzoek leverde in totaal 10 kuilen op waarin leervondsten voorkwamen. In totaal gaat het bij deze collectie om 840 fragmenten leer. De verschillende leercontexten reiken wat dateringsgegevens betreft slechts in beperkte mate informatie aan. De twee grootste contexten kunnen op basis van technische en morfologische gegevens van de hierin aangetroffen schoenresten slechts breed gedateerd worden in de late 14de - 15de eeuw. Het specifieke afval in beide kuilen wijst op de activiteiten van schoenlappers/oud-schoenmakers. Meer specifiek gaat het hierbij om het afval dat ontstond tijdens het lappen of repareren van versleten schoenen waarmee de klanten naar de markt kwamen en/of de leerresten van het oud-schoenmaken op de markt. Het afval dat hierbij ontstond werd in een kuil op de markt zelf gedumpt. De leerresten uit de reeks kuilen op de Graanmarkt moeten eerder geïnterpreteerd worden als de restanten van weggegooid, versleten schoeisel dat voornamelijk in de 17de en 18de eeuw moet gedateerd worden.},
	keywords = {},
	author = {Moens, , Jan and Klinkenborg, , Sigrid and De Maeyer, , Wouter and Clement, , Cateline and Cherretté, , Bart}
}

@article { RELT007-005,
	year = {2011},
	title = {Rituele betekenisgeving bij de contrareformatorische kerkbouw: de eerstesteenlegging van de Sint-Pietersabdijkerk in Gent (1629)(prov. Oost-Vl.)},
	publisher = {VIOE},
	volume = {7},
	journal = {Relicta, Archeologie, Monumenten- en Landschapsonderzoek in Vlaanderen},
	pages = {121--134},
	url = {https://doi.org/10.55465/TVPS3059},
	abstract = {In dit artikel wordt aangetoond dat inwijdingsrituelen, zoals de eerstesteenlegging van de Gentse Sint-Pietersabdijkerk anno 1629, op een unieke manier kunnen bijdragen tot de kennis van kerkelijke architectuur. Hiervoor moet men zich toespitsen op de specifieke historische context van de ceremonie, met bijzondere aandacht voor de parafernalia die daarbij zijn geproduceerd. In dit artikel werden twee belangrijke bronnen over de eerstesteenlegging van de Sint-Pietersabdijkerk (i.c. een dichtbundel en een bouwmedaille) geanalyseerd, om te achterhalen hoe ze tot een beter begrip van de architecturale betekenis van één van de eerste koepelkerken in de Zuidelijke Nederlanden konden bijdragen. Er werd vastgesteld dat de eerstesteenlegging in Gent nauw aansloot bij de Italiaanse traditie van luisterrijke ceremonies, kaderend in de brede antiprotestantse beweging sinds het Concilie van Trente. De eerstesteenlegging werd benut om het gebouw nog vóór zijn voltooiing met betekenis te beladen. Dat was bij de Sint-Pietersabdijkerk van prioritair belang, omwille van de contrareformatorische boodschap die de kerk in zich moest dragen. Men kon niet wachten op de effectieve realisatie van het gebouw, omdat het antiprotestantse offensief immers toen, anno 1629, nodig was. Door de boodschap die de commemoratieve medaille en de bundel lofzangen samen uitdroegen, probeerde men dit effect te bereiken. Het gedicht gunt de toehoorder of lezer al een vooruitblik op de toekomstige kerk, door het beschrijven van de aanvoer van bouwmaterialen, de staat van het bouwwerk etc. Dit beeld werd ondersteund door de talrijk vervaardigde bouwmedailles die de geplande voorgevel toonden. De gelijkenissen met de medaille van de Sint-Ignatiuskerk in Rome bleken hier bijzonder frappant.},
	keywords = {},
	author = {Germonprez, , Dagmar and Morel, , Anne-Françoise}
}

@article { RELT007-006,
	year = {2011},
	title = {Een depotvondst met 18de-eeuwse munten uit Zoersel (prov. Antwerpen)},
	publisher = {VIOE},
	volume = {7},
	journal = {Relicta, Archeologie, Monumenten- en Landschapsonderzoek in Vlaanderen},
	pages = {135--144},
	url = {https://doi.org/10.55465/LQGT8222},
	abstract = {In dit artikel wordt een muntensemble uit Zoersel onderzocht, aangetroffen als strooivondst tijdens nivelleringswerken op een hoeve waarvan de huidige erfindeling dateert uit 1954 of vroeger. In de omgeving van de vondst zijn eveneens funderingen van een boerderij aangetroffen waarvan het ontstaan vermoedelijk teruggaat tot vóór 1777.\nHet depot, met een sluitmunt uit 1793, bevat een klassieke trits aan zilvermunten, geslagen in de Zuidelijke Nederlanden, Frankrijk en Oostenrijk. Daarbij duiken eveneens een paar zilverstukken op uit de Republiek van de Verenigde Nederlanden. 
Omgezet in rekenmunt vertegenwoordigt het depot een waarde van ongeveer 110 gulden of 2200 stuiver.
Het depot vormt een element binnen een grote schatvondsthorizon die zich over onze gewesten uitstrekt tijdens het laatste decennium van de 18de eeuw.},
	keywords = {},
	author = {Beeckmans, , Luk and Cryns, , Jasmine}
}

@article { RELT007-007,
	year = {2011},
	title = {A preliminary assessment of the state of preservation of the wreck of the Belgica},
	publisher = {VIOE},
	volume = {7},
	journal = {Relicta, Archeologie, Monumenten- en Landschapsonderzoek in Vlaanderen},
	pages = {145--162},
	url = {https://doi.org/10.55465/WVAZ3109},
	abstract = {De Belgica, in Noorwegen gebouwd in 1884, heeft in de loop van haar leven verschillende functies gehad, zoals walvisvaarder, schip voor wetenschappelijke expedities, vrachtschip en munitieopslagplaats. Het meest bekend is ze uiteraard als het schip waarmee Adrien de Gerlache de eerste puur wetenschappelijke expeditie naar Antarctica uitvoerde in 1897-1899 en voor verschillende andere Arctische expedities tussen 1905 en 1909. Het schip zonk uiteindelijk in Noorwegen tijdens WO II en werd in 1990 herontdekt door sportduikers uit Harstad.\nIn het kader van een voorstel om het schip (of delen ervan) te bergen werd een voorafgaandelijk stabiliteitsonderzoek van het wrak uitgevoerd. Dit gebeurde om een beter inzicht te verwerven in de bewaringstoestand van het hout van de romp en om te zien of er actieve degradatie plaatsvond door houtborende organismen, zoals paalwormen en paalpissebedden. Daarnaast werden ook beperkte chemische analyses op het hout uitgevoerd als voorbereiding op een mogelijk conservatieprogramma. Dit onderzoek werd ook opgezet als een experiment. De methode die werd ontwikkeld in het Laboratorium voor Conservatie van de Deense nationale musea werd met succes toegepast op een volledig en groot houten scheepswrak in zee.},
	keywords = {},
	author = {Gregory, , David and Jensen, , Poul and Strætkvern, , Kristiane and Lenaerts, , Tom and Pieters, , Marnix}
}

@article { RELT007-008,
	year = {2011},
	title = {Die Deutschen Soldatenfriedhöfe des Ersten Weltkriegs
in Flandern},
	publisher = {VIOE},
	volume = {7},
	journal = {Relicta, Archeologie, Monumenten- en Landschapsonderzoek in Vlaanderen},
	pages = {163--238},
	url = {https://doi.org/10.55465/HRCZ8534},
	abstract = {Tijdens de Eerste Wereldoorlog verloor het Duitse leger in Vlaanderen naar schatting 441.500 soldaten. Daarvan werden er 134.898 in Vlaanderen begraven. Toen er tijdens het interbellum tal van Duitse militaire begraafplaatsen opgeheven werden, bracht men de doden over naar verzamelbegraafplaatsen. Het aantal begraafplaatsen werd in de jaren 1955-1957 verder gereduceerd tot vier: Langemark-Nord, Menen-Wald, Hooglede-Ost en Vladslo-Praetbosch.\nDit omvangrijke artikel behandelt de geschiedenis van deze begraafplaatsen. Er wordt aandacht besteed aan hun ontstaan, hun aanleg en hun latere ontwikkeling.
Het eerste deel focust op de periode van 1914 tot 1954, het jaar waarin beslist werd de 66 bestaande begraafplaatsen (Ehrenfriedhöfe) te reduceren tot de vier bovenvernoemde verzamelbegraafplaatsen. Het tweede deel behandelt de geschiedenis van de vier verzamelbegraafplaatsen van 1954 tot vandaag.},
	keywords = {},
	author = {Freytag, , Anette and Van Driessche, , Thomas}
}

@article { RELT007-009,
	year = {2011},
	title = {Bouwkundig erfgoed in kaart gebracht. Methodologie en conclusies van de administratieve actualisatie van de inventaris van het bouwkundig erfgoed in Vlaanderen},
	publisher = {VIOE},
	volume = {7},
	journal = {Relicta, Archeologie, Monumenten- en Landschapsonderzoek in Vlaanderen},
	pages = {239--260},
	url = {https://doi.org/10.55465/DHUF8988},
	abstract = {De inventarisatie en prospectie van het onroerend erfgoed in Vlaanderen is één van de kerntaken van het Vlaams Instituut voor het Onroerend Erfgoed (VIOE). De inventarisatie van het bouwkundig erfgoed neemt een bijzondere plaats in, door de rechtsgevolgen die hieraan gekoppeld zijn sinds het eerste vaststellingsbesluit van 14 september 2009. Ter voorbereiding van die vaststelling werkte het VIOE van 2005 tot 2008 aan de administratieve actualisatie van de inventarisgegevens: alle adresgegevens in de inventaris van het bouwkundig erfgoed werden op hun geldigheid gecontroleerd en van de oudste geïnventariseerde panden werd ter plaatse gecontroleerd of ze nog bewaard waren. In dit artikel wordt de methodologie van dit project geschetst. De resultaten van deze administratieve update laten toe een aantal analyses over de toestand van het bouwkundig erfgoed in Vlaanderen te maken.},
	keywords = {},
	author = {Hooft, , Elise}
}

